Relikwiarze — rodzaje, historia, zastosowanie

Relikwiarz — co to jest i do czego służy?

Relikwiarz to naczynie liturgiczne przeznaczone do przechowywania i eksponowania relikwii — doczesnych szczątków świętych lub przedmiotów, które miały z nimi związek. Wykonuje się go z metalu, najczęściej mosiądzu, a także z drewna, szkła lub kamienia. Wnętrze bywa wyłożone welurem, a przeszklenie luny pozwala widzieć relikwię bez jej dotykania. Relikwiarz nie jest tym samym co relikwiarium: relikwiarium to większa gablota lub szafka, w której relikwiarz się ustawia i eksponuje.

W kościele relikwiarz pełni trzy funkcje: przechowuje relikwię, zabezpiecza ją przed uszkodzeniem i pozwala wiernym oddać cześć świętemu. Dlatego oprócz walorów estetycznych liczą się szczelność, stabilność i materiał, który nie reaguje z relikwią. Wszystkie modele z oferty sklepu — 168 relikwiarzy i naczyń na relikwie — znajdują się w kategorii relikwiarze liturgiczne.

Relikwie po 2017 roku — co dziś można przechowywać w relikwiarzu?

Do 2017 roku w Kościele funkcjonował podział relikwii na I, II i III stopnia. Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych zniosła III stopień i wprowadziła dwustopniową klasyfikację: relikwie wyjątkowe (insigni) oraz potoczne (non insigni). Do pierwszych zalicza się ciało lub jego znaczne części, a także całą zawartość urny z prochami po kremacji; do drugich — małe cząstki ciała lub kości oraz przedmioty używane przez świętych i błogosławionych (źródło: Wikipedia, Relikwie).

Praktyczny wniosek dla zakrystii: przed zamówieniem relikwiarza trzeba wiedzieć, jaki rodzaj relikwii będzie w nim przechowywany i jakiej wielkości jest cząstka. Inaczej łatwo kupić naczynie, do którego relikwia nie wejdzie albo będzie się w nim przesuwać. Samych relikwii nie wolno sprzedawać — Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1190 §1 stanowi: „Nie godzi się sprzedawać relikwii”. Sklep sprzedaje naczynia, a nie relikwie.

Rodzaje relikwiarzy — od kapsuły do relikwiarza krzyżowego

W ofercie sklepu jest 168 modeli. Można je podzielić na siedem grup, różniących się formą, rozmiarem i przeznaczeniem:

• kapsuły na relikwię — 3 modele o średnicy 4, 5 i 8 cm, w cenach 199–299 zł, wyściełane welurem, ze szklanym iluminatorem i otworem na plombę;
• naczynka na relikwię — 3 modele w cenach 350–439 zł, w tym naczynka z szybką 3,2 i 3,5 cm;
• relikwiarze kapsułowe — kapsuła okrągła i owalna o wysokości 17 cm, w cenach 333 i 335 zł;
• relikwiarze krzyżowe — 26 modeli w formie krzyża, od krzyża 21 cm za 479 zł po większe modele ołtarzowe;
• relikwiarze z postacią świętego — 16 modeli, między innymi św. Jan Paweł II, św. Rita, bł. Carlo Acutis, św. Charbel, św. Maksymilian Kolbe i św. Andrzej Bobola;
• relikwiarze na kilka relikwii — na 4 relikwie (30 cm, 2 950 zł) oraz na 5 relikwii (32 cm, 2 440 zł);
• modele w futerale — 3 relikwiarze, w tym mini 9,5 cm (580 zł), neogotycki 30 cm (779 zł) i 54 cm (1 299 zł).

Podział jest praktyczny, a nie normatywny: Kościół nie narzuca jednego kształtu relikwiarza. Liczy się godne wykonanie, zabezpieczenie relikwii i zgodność formy z miejscem ekspozycji. Pełną ofertę z cenami i wymiarami można zobaczyć w kategorii relikwiarze.

Luna — przeszklenie, które decyduje o doborze relikwiarza

Luna to szklane okienko nad relikwią. W opisach produktów powtarzają się średnice 3,6 cm, 7,6 cm, 8,5 cm oraz 10 × 6 cm. Mała luna wystarcza dla jednej cząstki; większa pozwala wyeksponować relikwię razem z opisem lub wizerunkiem. Przy doborze warto zmierzyć samą relikwię i dodać zapas, a w razie wątpliwości zapytać o dopasowanie. Zbyt ciasna luna utrudnia osadzenie relikwii, zbyt duża — może sprawić, że relikwia będzie się przesuwać.

Materiały i wykończenia relikwiarzy

W 149 z 168 modeli wymieniany jest mosiądz. Pozostałe materiały to brąz i miedź (5 modeli) oraz metale niklowane (2 modele). Wykończenia:

• złocenie 24-karatowym złotem — 15 modeli;
• srebrzenie i patynowane srebro — 35 modeli;
• niklowanie — 2 modele;
• kamienie ozdobne — 28 modeli, w tym z rubinami.

O zdobieniu metali pisze artykuł Złocenie i srebrzenie naczyń liturgicznych, o emalii — Emalia na wyrobach liturgicznych, a o kamieniach — Kamienie szlachetne w sztuce sakralnej.

Ile kosztuje relikwiarz?

Ceny w kategorii zaczynają się od 199 zł (kapsuła na relikwię o średnicy 4 cm) i sięgają 10 800 zł (relikwiarz mosiężny bogato zdobiony, 50 cm). Poniżej dziewięć modeli, które pokazują rozpiętość cen i rozmiarów:

Na cenę wpływają wysokość, grubość materiału, rodzaj wykończenia (złocenie, srebrzenie, patyna), liczba i rodzaj kamieni oraz wielkość luny. Czas realizacji zależy od modelu: 9 modeli wysyła się w 3 dni robocze, 13 modeli — w tym naczynka z szybką — powstaje w 7 dni roboczych, a 60 modeli, w tym relikwiarze odlewane na zamówienie, w 2–3 tygodnie. Od 300 zł dostawa jest darmowa, a zwrot lub wymiana przysługuje do 14 dni.

Relikwiarz czy relikwiarium — jak dobrać oba elementy?

Relikwiarz jest mniejszym naczyniem, do którego wkłada się relikwię. Relikwiarium to większa przeszklona gablota, szafka lub witryna, w której relikwiarz się ustawia i eksponuje. W praktyce parafialnej kupuje się najpierw relikwiarz, a do niego dobiera relikwiarium — na przykład gablotę na relikwiarz. Relikwiaria są w osobnej kategorii relikwiaria, gdzie znajduje się 9 modeli w cenach 1 199–15 650 zł.

Jak eksponować relikwiarz w kościele i kaplicy?

Relikwiarz stojący ustawia się na ołtarzu, mensie ołtarzowej lub w kaplicy bocznej — na stabilnej podstawie, w miejscu widocznym dla wiernych, ale nie zasłaniającym tabernakulum. Gdy relikwia ma być eksponowana na stałe, stosuje się relikwiarium lub gablotę, a przy większych założeniach — tron pod monstrancję i stojaki liturgiczne. Całość wpisuje się w sprzęt liturgiczny prezbiterium. Modele, wymiary i ceny relikwiarzy są zebrane w kategorii relikwiarze liturgiczne.

Jak pielęgnować relikwiarz?

Naczynia czyści się miękką szmatką z mikrofibry i delikatnymi środkami do metali szlachetnych. Nie używa się wody ani preparatów z alkoholem, bo mogą uszkodzić złocenie. Relikwiarz trzyma się w miejscu suchym, z dala od bezpośredniego światła, a w transporcie i poza okresem ekspozycji — w futerale; trzy modele w ofercie są sprzedawane z futerałem w komplecie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy relikwiarz musi być ze złota?

Nie. W ofercie dominuje mosiądz (149 z 168 modeli), a wykończenia to złocenie 24-karatowym złotem, srebrzenie, patyna i niklowanie. Modele są dostępne w różnych materiałach i wykończeniach — liczy się godne wykonanie i zabezpieczenie relikwii.

Co można umieścić w relikwiarzu?

Relikwię wyjątkową (insigni) — ciało lub jego znaczną część, a także całą zawartość urny po kremacji — albo relikwię potoczną (non insigni): małą cząstkę ciała, kości lub przedmiot używany przez świętego. Samych relikwii nie wolno sprzedawać (KPK kan. 1190 §1).

Czy relikwiarz można nosić na szyi?

Modele w tej kategorii są naczyniami stojącymi lub kapsułami przeznaczonymi do umieszczenia w relikwiarzu i gablocie; modeli do noszenia na szyi nie ma. Najbliższe im rozmiarem są kapsuły o średnicy 4–8 cm i naczynka 3,2–3,5 cm.

Ile kosztuje relikwiarz?

Od 199 zł (kapsuła 4 cm) do 10 800 zł (relikwiarz mosiężny 50 cm). Na cenę wpływają wysokość, materiał, wykończenie, kamienie i wielkość luny.

Czym różni się relikwiarz od relikwiarium?

Relikwiarz to naczynie, w którym umieszcza się relikwię. Relikwiarium to większa obudowa — szafka lub gablota — w której relikwiarz się ustawia i eksponuje. Relikwiaria są w kategorii relikwiaria.

Jak dobrać wysokość relikwiarza?

Do kaplicy i ołtarzyka bocznego wybiera się modele 9,5–22 cm, często w futerale. Na ołtarz główny i do dużej świątyni — relikwiarze 27–54 cm, z luną 7,6–10 cm, widoczne z większej odległości.

Czy można zamówić relikwiarz z grawerem?

Grawer na podstawie za dopłatą jest wymieniony w opisach dwóch modeli: relikwiarza w formie róży (29 cm) oraz relikwiarza złoconego 33 cm – płomień. W pozostałych przypadkach personalizację i wycenę ustala się indywidualnie.

Ile czeka się na relikwiarz?

Czas realizacji jest podany na karcie każdego produktu: 9 modeli wysyła się w 3 dni robocze, 13 modeli — w tym naczynka z szybką — powstaje w 7 dni roboczych, a 60 modeli, w tym relikwiarze odlewane na zamówienie, w 2–3 tygodnie.

Czy relikwie można kupić?

Nie — Kodeks Prawa Kanonicznego (kan. 1190 §1) zabrania handlu relikwiami. Pozyskuje się je przez kurię lub postulatora danego świętego, a sklep sprzedaje naczynia: relikwiarz, kapsułę lub naczyńko.

Jak dbać o relikwiarz złocony?

Złoczone powierzchnie przeciera się suchą szmatką z mikrofibry lub delikatnym środkiem do metali szlachetnych, bez wody i preparatów z alkoholem. Relikwiarz przechowuje się w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła, a w transporcie — w futerale.

Podsumowanie

Relikwiarz to naczynie, które chroni relikwię i pozwala ją godnie wyeksponować. Przy wyborze liczą się rodzaj relikwii, wielkość luny, wysokość miejsca ekspozycji i materiał. W ofercie sklepu jest 168 modeli w cenach 199–10 800 zł — od kapsuł 4 cm po relikwiarze ołtarzowe 50 cm. Wszystkie można zobaczyć w kategorii relikwiarze liturgiczne.